Çift Kütleli Volan Arızası: Belirtiler ve Kontrol Yöntemi

Çift kütleli volan ne işe yarar?

Motor her silindirin yanmasıyla çalıştığı için dönüşü mükemmel düzgün değildir. Dizel ve yüksek torklu motorlarda bu dalgalanma daha belirgin olabilir. Çift kütleli volan, motor tarafı ile şanzıman tarafına ayrılmış iki kütleden oluşur. Aralarındaki yaylar ve sönümleme parçaları titreşimin bir kısmını emer.

Sonuç olarak daha sessiz bir kabin, şanzımanda daha az titreşim ve düşük devirde daha rahat sürüş elde edilir. Ama iç parçalar zamanla yıpranır. Volan da tıpkı kavrama gibi aşınma ve ömür konusudur.

En sık görülen belirtiler

• Rölantide takırtı veya tıkırtı: Özellikle boştayken gelir. Bazı araçlarda debriyaja basınca azalır veya kesilir.
• Rölantide artan titreşim: Düşük devirde şiddetlenir, devir yükseldikçe azalabilir.
• Kontak kapatırken vuruntu: Motor durduğu anda kısa süreli "takır takır" sesi duyulabilir.
• Kalkışta silkeleme: Düşük devirde hafif gazla kalkarken araç sarsılır.
• Düşük devirde gazda titreme: Yüksek viteste düşük devirden hızlanırken belirginleşebilir.
• Debriyaj pedalında titreşim: Bazı araçlarda ayağınızda hissedilir.
• Vites geçişinde vuruntu: Şanzımana iletilen hareket artabilir.

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına volan olduğunu kanıtlamaz.

Hangi arızalarla karışır?

Teşhis yaparken bu nedenle önce kolay olasılıklar elenir. Tek silindirde tekleme varsa, volan parçası sipariş etmek para kaybı olur.

Volan nasıl kontrol edilir?

Sürücünün yapabileceği basit gözlem

Araç bostayken takırtının gelip gelmediğini, debriyaja basınca değişip değişmediğini fark edin. Motoru kapatırken de sese kulak verin. Bu gözlem kesin teşhis değildir, ama servise anlatılacak en değerli bilgidir.

Serviste yapılan kontroller

1. Motor çalışma düzeni ve silindir dengeleri cihazla okunur.
2. Motor ve şanzıman takozları incelenir.
3. Ses dinleme ve yol testi yapılır.
4. Şanzıman söküldüğünde volanın gerçek durumu ölçülür.
5. Kavrama, bilya ve baskı tarafında yağlanma ve aşınma kontrol edilir.

En net sonuç çoğu zaman şanzıman söküldüğünde ve volan incelendiğinde alınır. Sadece elle döndürülerek söylenen teşhisler tek başına yeterli olmayabilir.

Volan neden erken yıpranır?

• Motoru sık sık düşük devirde yüksek viteste zorlamak
• Sert ve sarsıntılı kalkışlar
• Motor tekleme ve enjektör dengesizliği nedeniyle artan titreşim
• Yüksek tork veya güç artışına bağlı ek yük
• Aşınmış debriyajın uzun süre kullanılması
• Yük taşıma ve römork kullanımı

Yani volan değişirken nedenlerden biri devam ediyorsa yeni parça da daha çabuk yıpranabilir.

Değişimde dikkat edilmesi gerekenler

Yeni parça, doğru parça

Çift kütleli volan, tek parçalı klasik volan gibi tornalanacak bir parça değildir. Yüzeyi işlenerek eski ömrüne geri dönmez; yıpranmış olan değiştirilir. Aracınıza uygun doğru parça numarasıyla değiştirilmesi önemlidir.

Debriyaj setini birlikte düşünmek

Şanzıman sökülmüşken balata, baskı ve bilya durumuna bakmak mantıklıdır. Ayrı ayrı iki kez şanzıman söküm işçiliği çıkmasını önleyebilir. Tabii karar, parçaların durumuna ve aracın kilometresine göre verilmelidir.

Tek kütleye dönüşüm

Bazı araç sahipleri tek kütleli dönüşüm kitlerini düşünür. Masrafı azaltsa bile, aracın titreşim karakteri değişebilir; rölantide şanzıman sesi ve kabin titreşimi artabilir. Bu karar aracın modeli ve kullanımına göre değerlendirilmelidir.

Volan arızasıyla araç kullanılır mı?

Hafif başlayan arızayla araç bir süre gidebilir. Fakat iç parçaların dağılması durumunda debriyaj ve şanzıman tarafına zarar verebilir, aracı yolda bırakabilir. Metalik sesler artıyor ve araç belirgin titriyorsa kontrolü ertelemek doğru olmaz.

Volan sesi ile benzer sesleri ayırmak

Rölantide takırtı duyduğunuzda aşağıdaki küçük denemeler usta için değerli ipuçları oluşturabilir. Araç vitesi boşta, el freni çekili ve çevre güvenli olmalıdır:

1. Debriyaj pedalına bastığınızda ses değişiyor mu?
2. Klimayı açıp kapatınca ses farklılaşıyor mu?
3. Devri hafifçe yükselttiğinizde ses azalıyor mu?
4. Motoru kapatırken kısa bir vuruntu oluyor mu?
5. Ses motor ısındıkça artıyor mu?

Klima ile değişen sesler kayış ve kasnak tarafını, debriyaja basınca değişen sesler volan veya şanzıman girişini düşündürebilir. Bunlar kesin karar değildir, yalnızca arama alanını daraltır.

Düşük devir alışkanlığı

Yakıt tasarrufu için çok düşük devirde yüksek viteste gitmek volanı yorabilir. Örneğin motor zorlanıyorken gaza yüklenmek, titreşimi artırır. Özellikle dizel araçlarda kalkıştan sonra vitesleri çok erken geçip motoru sıkıştırmak yerine aracın rahat döndüğü devirde kalmak daha sağlıklıdır. Bu, yüksek devirde gitmek demek değildir; motorun titremeden ilerlemesini sağlamaktır.

Stop etme ve volan ilişkisi

Motor stop ederken çift kütleli volan rezonans aralığından geçer. Bu yüzden motorun sık sık stop etmesi veya start-stop kullanımında arızalı akü gibi sorunlar parçayı ek titreşime maruz bırakabilir. Teklemeye neden olan motor arızaları da benzer ek yük oluşturabilir. Volan değişmeden önce motor düzgün çalışmıyorsa bu nedenle sorun çözülmelidir.

Değişim sonrası beklentiler

Yeni volan ve doğru debriyaj işleminden sonra rölanti titreşimi ve kalkış hissi belirgin düzelmelidir. Yine de şu noktalar kontrol edilir:

• Motor takozları iyi durumda mı?
• Tekleme veya enjektör dengesizliği çözüldü mü?
• Şanzıman yağı ve keçe durumunda kaçak var mı?
• Yol testinde ses veya kaçırma var mı?

Değişimden kısa süre sonra aynı şikâyet gelirse parçadan önce motorun çalışma düzeni tekrar kontrol edilmelidir.

Otomatik şanzımanlı araçlarda da olur mu?

Çift kavramalı şanzımanlarda da benzer volanlar bulunur ve aynı şekilde yıpranabilir. Şikâyet kavrama titremesi ile karışabilir. Bu nedenle bazen volan, kavrama değişiminde kontrol edilerek aynı anda planlanır. DSG arızası yazımızda bu karışıklığı da anlatıyoruz.

Karar verirken şu soruyu sorun

"Bu sorun gerçekten volandan mı geliyor, başka bir nedeni dışladık mı?" Bu soru özellikle pahalı işlerde önemlidir. Doğru servis, sökmeden önce hangi kontrolleri yaptığını açıklayabilir. Sökme sonrası ise gerçek durumu fotoğraf veya parça üzerinden gösterebilir.