Alternatör ne yapar?
Motor çalışırken V kayışı alternatörü döndürür. Alternatör de aracın elektrik ihtiyacını karşılar ve aküyü doldurur. Türkiye'de halk arasında şarj dinamosu da denir. Akü ise ağırlıklı olarak motoru çalıştırmak için gücü sağlar.
Şarj kesildiğinde araç bir süre aküyle gidebilir. Ama akü tükendikçe önce konfor sistemleri, sonra motor yönetimi etkilenir. Bu yüzden şarj sorunu, yolda kalmanın en sık nedenlerinden biridir.
Araç şarj etmiyorsa belirtiler
- Kırmızı akü veya şarj lambası
- Farların ve iç aydınlatmanın zayıflaması
- Camların yavaşlaması
- Ekranda çok sayıda alakasız uyarı
- Sabah marşın zor basması
- Yeni aküye rağmen akü bitmesi
- Yanık kablo veya kayış kokusu
- Rölantide dalgalanma
- Direksiyon ve start-stop uyarıları
Basit voltaj kontrolü
Bir dijital multimetre ile fikir edinebilirsiniz:
| Ölçüm | Genel beklenti | Dikkat |
|---|---|---|
| Motor kapalı, dinlenmiş akü | Yaklaşık 12,6 V | Düşükse akü zayıf veya boş |
| Motor çalışıyor | Yaklaşık 13,5-14,7 V | Akıllı sistemde değişebilir |
| Farlar ve fan açık | Normal aralığa yakın kalmalı | Sürekli 13 V altı şüpheli |
| Motor çalışıyor, 12 V civarı | Şarj yok | Hemen kontrol |
| 15 V üstü | Aşırı şarj | Elektronik ve aküye zararlı |
Bu değerler genel rehberdir. Kesin aralık için aracın bilgisi önemlidir.
Akıllı şarj sistemi kafa karıştırır
Yeni araçlarda alternatör motor beyni veya akü sensörü tarafından yönetilebilir. Sistem yakıt tasarrufu için bazı anlarda voltajı düşürebilir, frenleme sırasında ise yükseltebilir. Sıcak havada voltaj 13,2 V gibi değerlere de inebilir ve bu arıza olmayabilir.
Bu yüzden şu hata yapılır: Tek ölçümde 13 V gören biri alternatörü değiştirir. Doğru yöntem, aracın şarj isteğini ve akü durumunu cihazla da okumaktır. Start-stop sistemli araçlarda akü sensörü de sistemin bir parçasıdır.
Alternatör bozuk sanılan sorunlar
Gevşek veya oksitli kablo
Çok sık görülen bir durumdur. Alternatör iyi üretse bile bağlantıdaki direnç gerilimi düşürebilir. Yük altında voltaj düşüm testi yapılır. Motor bloğu şasesi, akü kutup başları ve ana kablo bağlantıları kontrol edilmelidir.
Yıpranmış kayış
Kayış kayarsa alternatör yeterince dönmez. Sürekli ses, parlak yüzey, çatlak, gergi sorunları görülebilir. Soğuk çalıştırmada kısa süreli öten kayış da işarettir. Ağır bakımla birlikte değerlendirilebilir.
Serbest kasnak
Birçok dizel araçta alternatör kasnağı tek yönlü çalışır. Bozulduğunda ses ve titreşim oluşturabilir, kayış yorulabilir. Alternatörün elektrik kısmı sağlam olsa da sorun buradadır.
Zayıf akü
Yıpranmış akü şarj olsa da yük altında hızla düşer. Akü zayıfken alternatör test edilirse sonuçlar yanıltabilir. Önce akü doldurulup test edilir. Akü konusunu akü neden çabuk biter yazısında anlatıyoruz.
Sigorta veya kontrol hattı
Bazı araçlarda bir kontrol sinyali veya büyük sigorta da şarjı keser. Araç kayıtları bu nedenle okunmalıdır.
Alternatörün iç arızaları
- Regülatör: Voltajı doğru sınırda tutamaz. Düşük veya yüksek şarj olur.
- Diyot: Bir diyot bozulduğunda ortalama voltaj iyi görünse de AC dalgalanma artabilir. Radyoda ses, farlarda titreme gibi işaretler verebilir.
- Rulman: Motor önünden uğultu, özellikle yük altında.
- Kömürler: Aşındığında aralıklı şarj görülür.
Dalgalanma ölçümü ve osiloskop bu arızaları anlamada yardımcıdır. Test için akünün dolu olması gerekir, aksi halde sonuçlar güvenilir olmayabilir.
Yanlış test: motor çalışırken akü kablosunu sökmek
Eski bir yöntemde motor çalışırken akü kutup başı çıkarılır, araç çalışmaya devam ediyorsa alternatör sağlam denir. Modern araçlarda bu yöntem elektronik parçalara zarar verebilir. Kesinlikle uygulamayın.
Serviste kontrol sırası
- Akü durumu ve doluluk ölçülür.
- Kayıtlar okunur, şarj isteği ve akü sensörü değerlendirilir.
- Rölanti ve yüklü voltaj ölçülür.
- Kablo voltaj düşümü kontrol edilir.
- Kayış, gergi ve kasnak incelenir.
- Dalgalanma ve akım testleri yapılır.
- Gerekirse alternatör sökülerek test edilir.
Tamir mi, değişim mi?
Regülatör, kömür ve rulman gibi parçalar bazı alternatörlerde onarılabilir. Yenilenmiş parça da seçenek olabilir. Karar verirken parça kalitesi, garantisi, aracın elektrik yükü ve akıllı şarj uyumu değerlendirilmelidir. Ucuz ve uyumsuz parça, ileride aynı arızayı getirebilir.
Yolda kalmamak için
- Kayışı bakımda kontrol ettirin.
- Yeni akü takılmışsa şarj sistemini de ölçtürün.
- Sonradan takılan elektrikli donanımların yüküne dikkat edin.
- Akü kutup başlarını temiz tutun.
- Şarj lambasını önemsiz görmeyin.
Serviste kontrol edelim
Bu yazı genel bilgi içindir; aracınızın durumu farklı olabilir. Şikâyetiniz varsa aracınızı Kirazlı Suzan Sokak'taki servisimize getirin.
Sık sorulan sorular
Alternatör bozulunca araç kaç km gider?
Kesin bir değer yoktur. Akünün durumuna ve elektrik yüküne bağlıdır. Yola devam etmek yerine en yakın güvenli noktaya gitmek gerekir.
Şarj lambası yanıp sönüyor, ne anlama gelir?
Aralıklı kablo, kayış veya alternatör sorununa işaret edebilir. Ertelememek gerekir.
Yeni akü taktırdım yine bitti, neden?
Şarj yetersiz olabilir ya da park halinde araç akım çekiyor olabilir. İkisini de ölçmek gerekir.
Araba şarj ediyor mu nasıl anlarım?
Motor çalışırken akü üzerinden voltaj ölçülür. Araç kullanım koşullarına göre yorumlanması gerekir; akıllı sistemlerde cihazla okumak daha doğrudur.